Hipermetin,hiperortam ve çoklu ortam nedir?

Hiper Metin: Doğrusal olmayan şekilde organize edilmiş ve erişebilen metin, grafik, resim ve tablolardır.Hiper metin kavramı aslında gerçek hayatımızın içinde uzun zamandır yer almaktadır.Okul hayatımızda sıklıkla kullandığımız ansiklopedileri ve sözlükleri düşündüğümüzde; her ikiside alfabetik sırada kavramlardan oluşan ve herhangi bir kavramdan diğerine atıf olacak şekilde ”Bakınız” kelimesi kullanılarak bağlantı (link) içeren kavramlar ağı olarak tanımlanabilir.Ancak ne ansiklopedi ne de sözlük baştan sona doğrusal olarak okunmaz.Öğrenilmek istenen kavram veya konu alfabetik sıraya göre bulunur ve bu kavram veya konu, metin, şekil veya resim yardımı ile anlatılır.Bu da hiper metinde düğüm (node) olarak adlandırılmaktadır.[14]

Hiper Metin 

Hiper Ortam: Durağan ya da hareketli grafik, video ve ses kaydı gibi çeşitli bilgiler arasında bağlantı bilgisayar sistemleridir.Hiper ortam, hiper metni kapsayan bir kavramdır.Hiper metinden ayrılan yönü ise, hareketli görüntü ve sesler içermesidir.

Çoklu Ortam: Çoklu ortam bilgi gösterimi için birden fazla biçim kullanan bir iletişim aracıdır.Bu biçimler arasında metin, ses, canlandırma (animasyon), vido ve etkileşimlilik sayılabilir.Çoklu ortam ayrıca bu tür verileri saklanması için kullanılan araçları da tanımlamak için kullanılır.

Çoklu Ortam

Çoklu ortam Metin, durağan veya hareketli grafik, film bölümleri, video ve sesiçeren bilgilerin gösterilmesi için çeşitli formatların kullanılması.Bilgisayar temelli etkileşimli çoklu ortamlar,hiper ortam ve hiper metini kapsar.
Hiper ortam Metin, durağan veya hareketli grafik, film bölümleri, video ve ses gibi çeşitli formattaki bilgiler arasında etkileşimli olarak bağlantı yapılmasını sağlayan bilgisayar temelli sistemler.
Hiper metin Doğrusal olmayan şekilde organize edilmiş ve erişilen metin, durağan grafik, resim ve tablolar. (sadece doğrusal olmayan metin)

Kısaca Tarihçesi ve Gelişimi

Hiper metin ve hiper ortamın tarihsel gelişimin başlangıcı, 1945’te bush tarafından geliştirilen ”memex” isimli sistemdir.Daha sonra Ted Nelson’un geliştirdiği ”xanadu” adlı sistemle hiper metin ve hiper ortam sistemleri oluşturulmuş ve birbirine bağlanmıştır.1980’li yıllarda ”hypcards” ve ”notecards” adlı iki bilgisayar yazılımı ile hiper metin hazırlamak oldukça kolaylaşmıştır.Daha sonra bilgisayarın işletim sistemi ve türünden bağımsız olarak bir metin sisteminin hayata geçirilmesi ”HTML’’nin (Hypertext markup language) geliştirilmesi ile mümkün olmuştur.HTML’nin sağladığı avantajlar sayesinde hiper metinlerle tasarlanmış web sayfaları oluşturulmuştur. [14]

Hiper metin,hiper ortam ve çoklu ortamın avantajları nelerdir?

Çoklu Ortamın Avantajları

  • Kitapların çoğu doğrusal bir şekilde tasarlanmış ve yazılmıştır.Ancak okuyucu genel olarak romanlar dışında bir kitabı doğrusal,baştan spna okumak zorunda değildir.
  • Basılı materyallere göre elektronik ortamda çok daha fazla bilgi rahatlıkla saklanabilir ve elektronik ortamda kolaylıkla güncellenen bu bilgilere anahtar kelimeler kullanılarak  arama ve gezinme araçları yolu ile kolaylıkla erişilebilir.
  • Materyaller,metin ve resimlerle sınırlıdır.Oysa hiper ortamlarda aynı konu,animasyon,video ve ses gibi farklı ortamlar işe koşularak verilebilir.Üstelik farklı ortamlarda kolaylıkla değiştirilebilir,güncellenebilir ve yayınlanabilir.

Hiper medyanın Avantajları 

  • Öğrenci materyal geliştirirken zihinsel olarak sürece materyallere çalışırken olduğundan daha fazla dahil oluyor
  • Çoklu ortamlar(multimedia)daha soyut kavramların daha anlaşılır hale gelmesine yardımcı olur.
  • Öğrenciler hipermedyayı geliştirirken kendi düşüncelerini ve bilgilerini aktarırlar.
  • Öğrencilerin öğretmenin sadece bilgiyi aktaran kişi olduğu yönündeki düşüncelerini değiştirir.
  • Tasarımcı olarak sürece dahil olmaları öğrencilerin kritik ve yaratıcı düşünme yeteneklerini arttırır.

Hiper metinin Avantajları

  • Araştırmacının zihninde konuyla ilgili sağlam bir alan oluşur.
  • Hipermetin ile bilgileri toplayıp düzenlemek çok daha kolaydır.
  • Hipermetin görüş ve düşünceleri bir araya getirdiği için  toplumun iletişim hızı artar.  

Hiper Metin, Hiper Ortam ve Çoklu Ortamın Sınırlılıkları Nelerdir?

Çoklu ortamların birçok avantaja sahip olduğunu söyleyen araştırmacılar olmasına karşın bazı araştırmacılar da bu ortamların birçok problemi de beraberinde getirdiğini vurgulamaktadır.Bunların içinde en önemlisi;çoklu ortamda gezinme sırasında yaşanan kaybolma sorunudur.

Çoklu ortam birçok düğüm ve bağlantı içermektedir.Kullanıcılar ise bu bilgi yığınında kolaylıkla kaybolabilmektedirler.Kullanıcılar,hangi yoldan bilgiye eriştiklerini,tüm ortam içerisinde nerede olduklarını ve ulaşmak istedikleri bilgiye gitmek için hangi bağlantıyı seçmeleri gerektiğini bilememektedirler.Ortam yapısının karmaşıklığı,ortamda sağlanan gezinme araçlarının yetersizliği veya kullanıcının bilgi yoğunluğu ile yaşadığı aşırı bilişsel yük kaybolmanın nedenleri arasında sayılabilir.Kaybolmanın hiper metin,hiper ortam ve çoklu ortamların bir dezavantajı olarak gösterilmesinin nedeni ise kaybolan kullanıcının istediği bilgiye ulaşmak için daha fazla çaba ve zaman harcaması gerektiği için bazen umutsuzluğa kapılarak öğrenme sürecini bırakması,ortamda sunulan bilginin yapısını kavrayamaması nedeni ile öğrendiği bilgiler arasında bağlantılar oluşturamaması kısacası başarının düşmesidir.

Chen ve Dwyer’e göre çoklu ortamlarla ilgili alan yazınında yer alan diğer bazı problemler ise şunlardır;bu ortamların tasarımının bilgisar bilimcileri tarafından yapılması,tasarımda öğrenme kuramlarının temel alınmaması ve bireysel farklılık ve öğrenme stillerinin dikkate alınmamasıdır.Bahsedilen bu dezavantajların birer avantaj haline getirilmesi,ortam tasarımında öğrenme kuramlarının,öğrenme amaçları,görevleri ve değerlendirmenin çok yönlü olarak ele alınması,öğrencilerin bireysel farklılıklarının tasarıma yansıtılması ve tasarımda öğretim tasarımları,içerik uzmanları,bilgisayar programcıları vb.uzmanların bir araya gelerek bir ekip halinde çalışmaları ile mümkün olabilir.McKnight ve diğerlerinin de belirttiği gibi bu ortamlar iyi tasarlandığında,öğrenmeyi kolaylaştırabilir ve öğrencilerin başarısını arttırabilirler. 

Hiper medyanın Yapısı

  • Bir hipermedya programının yapısı her birinde diğer nesne ve sayfalara  bağlanan çeşitli nesnelerin(metin,resim,ses) yer aldığı çeşitli sayfalar içerir.
  • Bir hipermedya programı sıralı sayfalar şeklinde geleneksel örgütlemeler içermez.
  • Sayfalar değişik sıralarda verilebilir.
  • Dallanma araçları,indeksler,haritalar,içerik tabloları,zaman çizgileri ve kelime arama işlevleri içerebilir.

Hiper medyada Bulunan Gezinme Araçları

Hiper metin, hiper ortam ve çoklu ortamlarda kullanıcıların gezinmelerine yardımcı olan gezinme araçlarından bazıları şunlardır; bağlantılar, tarayıcının veya ortamın sağladığı geri ve ileri düğmeleri(butonları), menüler, dizinler, index olarak adlandırılan ortamın ana sayfası, site haritaları, arama fonksiyonları, ekmek kırıntıları listesi.[14]

Anasayfa (İndex): Ana sayfa, öğrencinin ortama giriş yaptığında karşılaştığı ve ortamda gezinmeye başlamak için kullandığı ilk sayfadır.Ana sayfa öğrenciye, ortamın yapısı ve içeriği hakkında genel bir bilgi verir.

Menü: Menüler, kitaplarda yer alan içindekiler tablosunun işlevini görmektedir.Çoklu ortamın genel düzenlenme şeklini ve içeriklerini göstermektedir.

Bağlantılar: Bağlantılar; metin, kelime, cümle, resim veya resmin bir bölümü, düğme(buton), film veya ortamdaki herhangi bir eleman olabilir.Bu elemanların hangisinin bağlantı olacağına ise tasarımcı karar vermektedir.

Ekmek Kırıntıları Listesi: Hansel ve Gratel’in eve dönüş yollarını bulmak için kullandıkları ekmek kırıntıları bu ortamlarda genelde sayfanın sol üstünde kullanıcıya olduğu sayfayı ve bu sayfaya nasıl ulaştığını göstermek için kullanılır.

Geri ve İleri Düğmeleri: Tarayıcının sol üstünde yer alan geri ve ileri düğmeleri, ziyaret edilen sayfalar arasında kolaylıkla gezinmeye yardımcı olurlar.

Arama: Ortamın içeriği büyüdükçe arama seçenekleri önem kazanmaktadır.Arama ile öğrenci istediği belirli bir bilgiye kolaylıkla, hızlı bir biçimde ulaşabilir.

Dizin: Alfabetik dizinler okuyucuların hitap sonlarında görmeye alıştıkları ve kitap içerisinde bir kelime veya kavramı ararken sıklıkla kullandıkları bir araçtır.

Site Haritası: Haritalar hem gerçek hayatta hem de bu tür ortamlarda gezinme sürecinde kullanılabilecek yararlı araçlardır.